โจ สิงห์สังเวียน Ashita No Joe 
ประเภท: Sport, Drama
แต่งเรื่องโดย: จิบะ เทตสึยะ
ภาพโดย: อาซาโอะ ทาคาโมริ
สำนักพิมพ์: โคดันชะ (Kondansha)
ตีพิมพ์: 1 มกราคม 1968 – 13 พฤษภาคม 1973 (20เล่ม)
จำนวนตอนอนิเมะ: ภาคแรก 79 ตอน, ภาคสอง 47 ตอน

ถือว่าเป็นการ์ตูนชกมวยระดับตำนานที่วันนี้กลายเป็นงานอมตะ สำหรับ Ashita No Joe หรือชื่อไทย โจ สิงห์สังเวียน หนึ่งในผลงานชิ้นโบว์แดงของ อ. ชิบะ เทตสึยะ ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในวันที่ 1 มกราคม ปี 1968 ลงนิตยสารโชเน็นรายสัปดาห์ของสำนักพิมพ์ โคดันชะ

จากวันแรกจนถึงวันนี้นับเป็นเวลา 50ปี ที่นอกจากจะเป็นการ์ตูนในความทรงจำของใครหลายๆคนแล้ว มันกลายเป็นการ์ตูนญี่ปุ่นที่คนทั้งประเทศรักและชื่นชม การ์ตูนเรื่องนี้ยังทำหน้าที่เป็นจดหมายเหตุกับสะท้อนสังคมประเทศญี่ปุ่นในช่วงนั้นอีกด้วย
วันนี้เราจะพาไปย้อนความทรงจำของยอดนักสู้ผู้ครองใจนักอ่านมา 5 ทศวรรษ ยาบูกิ โจ จากการ์ตูนเรื่อง โจ สิงห์สังเวียนกันได้เลยครับ

แนะนำตัวละครกันก่อน

ยาบูกิ โจ
พระเอกของเรื่อง เขาเป็นเด็กหนุ่มผู้เลือดร้อนที่หนีออกจากสถานเลี้ยงเด็กกำพร้า แล้วมาเผชิญโชคในกรุงโตเกียวเพียงลำพัง ที่นี่ให้เขาได้เจอ ทาเกะ ดันเป อดีตเทรนเนอร์นักมวยติดเหล้าที่เห็นแววในตัวของโจเลยอยากจะฝึกให้เขาเป็นยอดนักมวย แต่ทว่ามีเหตุที่ทำให้โจต้องไปอยู่สถานกักกัน ที่ทำให้เขาได้เจอ ริคิอิชิ ชายที่ทำให้เขาก้าวสู่สังเวียนมวยในเวลาต่อมา

 
ทาเกะ ดันเป
โค้ชมวยตกอับจนต้องพึ่งสุราประทังชีวิต เขาคือคนที่ค้นพบพรสวรรค์ในตัวของโจและตั้งเป้าว่า เขาจะต้องฝึกโจให้เป็นยอดนักมวย แม้ช่วงที่อยู่ในคุกเขาก็ยังส่งแบบฝึกหัดให้โจได้ฝึกฝนตลอดเวลา

คานิชิ “แมมมอธ” นิชิ
รู้จักกับโจในคุกมาก่อนในฐานะคู่อริแต่เมื่อเวลาผ่านไปเขาจึงเป็นเพื่อนสนิทที่เคียงบ่าเคียงไหล่ร่วมกัน ก่อนจะได้ชกอาชีพตามมาในภายหลังแต่ในการชกครั้งหนึ่งที่ได้รับบาดเจ็บจนต้องเลิกมวย แต่เขาก็คอยช่วยดันเปฝึกโจและนักมวยรุ่นน้องในเวลาต่อมา

โทรุ ริคิอิชิ
นักชกดาวโรจน์ผู้เป็นความหวังของวงการมวยโลก แต่เพราะเหตุการณ์ร้ายแรงที่ทำให้เขาต้องติดคุกจนได้เจอกับโจในแมตช์พิเศษ ในเวลาต่อมาเขาได้พ้นโทษและรอวันที่โจจะได้เจอกับเขาอีกครั้งหนึ่งบนสังเวียนมวยอาชีพ

ชิราอิชิ โยโกะ
ลูกสาวของประธานบริษัทการเงินชิราอิชิและเป็นเจ้าของค่ายมวยชื่อดังซึ่งหนึ่งในนั้นมี ริคิอิชิ สังกัดอยู่ในค่ายด้วย เป็นคนสุภาพและมีความทะเยอทะยานเล็กน้อย แม้ว่าบางอย่างเป็นสิ่งที่ฝืนใจเธอก็ตาม

คาร์ลอส ริเวร่า
รองแชมป์โลกอันดับ 6 ชาวเวเนซูเอล่าที่ได้สมญานามว่า “ราชันย์ไร้มงกุฎ” ซึ่งได้มาอยู่สังกัดค่ายมวยชิราอิชิ จนทำให้ได้มีโอกาสประมือกับ โจ ถึงสองครั้ง แต่ในการเจอกับแชมป์โลกอย่าง โฮเซ่ เมนโดซ่า ที่ทำให้ชีวิตของเขาเปลี่ยนไปตลอดกาล

โฮเซ่ เมนโดซ่า
แชมป์โลกไร้พ่ายชาวเม็กซิกันผู้เป็นเป้าหมายสูงสุดของวงการมวยโลก เป็นคนให้ความสำคัญทั้งวงการมวยและครอบครัว เมื่อเขาได้เปิดโอกาสให้ โจ ได้เจอกับเขาโดยไม่คิดเลยว่า การชกกับผู้ท้าชิงชาวญี่ปุ่นคนนี้จะกลายเป็นการชกที่เขาจะไม่มีวันลืมไปชั่วชีวิต

เรื่องย่อ

ยาบูกิ โจ เด็กหนุ่มที่ใช้ชีวิตเร่ร่อนเป็นประจำเพราะว่าเขาหนีออกมาจากสถานเลี้ยงเด็กกำพร้าตั้งแต่วัยเด็ก ทำให้เขามีชีวิตแบบปากกัดตีนถีบและเดินทางพเนจร เมื่อเขาได้มาอาศัยอยู่ใน ชุมชนโดยะ ซึ่งเป็นชุมชนสลัมที่เต็มไปด้วยชนชั้นแรงงานในใจกลางโตเกียวก็เกิดเหตุชุลมุนซึ่งทำให้เขาได้เจอกับ ทาเกะ ดันเป อดีตโค้ชมวยที่ครั้งหนึ่งเคยมีชื่อเสียงเคยปั้นดาวรุ่งประดับวงการ

แต่เมื่อนักมวยที่เขาดูแลหักหลังทำให้เขาเสียใจจนต้องจมปลักกับขวดเหล้า ซึ่งเขาได้เห็นโจ ไปวิวาทเพื่อช่วยเหลือเด็กที่ถูกนักเลงทำร้าย ทำให้เขาได้เห็นแววในตัวโจทั้งพรสวรรค์และพลังหมัดที่หนักหน่วง เขาจึงอาสาที่จะช่วยเทรนให้โจเป็นนักมวยอาชีพ แต่พระเอกกลับปฏิเสธเพราะเขาไม่เคยคิดจะเอาดีในวงการกำปั้นเลยแม้แต่น้อย ก่อนที่ภายหลังจะให้ดันเปฝึกมวยให้

แต่ยังไม่ทันจะได้เรียนแบบจริงจัง โจ ได้ก่อวิวาทจนท้ายที่สุดเขาถูกตำรวจจับกุม ก่อนจะถูกส่งไปอยู่สถานกักกันที่ห่างไกลจากตัวเมือง

แน่นอนว่าความห้าวเป้งในตัวโจทำให้มักมีเรื่องทะเลาะวิวาทอยู่บ่อยครั้ง ที่นี่ทำให้เขาได้เจอกับ คานิชิ “แมมมอธ” นิชิ ที่ภายหลังเป็นเพื่อนรักในเวลาต่อมาแล้วยังได้เจอกับคู่ปรับตลอดกาลของโจอย่าง โทรุ ริกิอิชิ นักมวยผู้เป็นดาวรุ่ง แต่ไปวิวาทกับคู่กรณีจึงถูกส่งมาที่นี่และกำลังอยู่ในช่วงใกล้จะพ้นโทษ

วันหนึ่ง ชิราอิชิ โยโกะ ลูกสาวของประธานบริษัทการเงินในเครือชิราอิชิแล้วยังเป็นเจ้าของค่ายมวยที่ริกิอิชิสังกัดอยู่ ได้เดินทางมาที่สถานกักกันเพื่อคุยกับพัศดีในการที่จะนำโครงการฝึกมวยให้กับผู้ต้องขัง โดยจะมีการจัดแมตช์พิเศษ ซึ่งโจจะต้องเจอกับ ริกิอิชิ

แน่นอนว่าคนในสถานกักกันต่างเทใจเชียร์นักชกคนดัง และรอดูโจเพลี้ยงพล้ำเพราะว่าพลังหมัดคนละชั้น เมื่อการชกมาถึงก็เป็นไปตามที่หลายคนคาดไว้ โจ โดนอัดชนิดว่าถ้าเป็นคนอื่นคงจอดร่วงแค่ยกแรก แต่ไม่ใช่กับคนชื่อโจเพราะโดนหมัดริกิอิชิไปหลายครั้งจนหน้าบวมเป่งแค่ไหน โจก็ลุกขึ้นมาได้จนทำให้อีกฝ่ายเริ่มจะเดือดดาลจึงตัดสินใจประเคนหมัดใส่โจหลายครั้งก่อนที่อีกฝ่ายจะปิดเกมด้วยหมัดสวน ซึ่งต่างฝ่ายใช้หมัดนี้ซัดเข้าไปที่หน้าจนทำให้การชกจบลงที่เสมอกันในที่สุด

หลายวันผ่านไป ริกิอิชิ ที่ครบกำหนดโทษก็ได้ออกจากสถานกักกัน เมื่อได้เจอกับโจเขาให้คำมั่นสัญญาว่าจะรอเจอกันอีกครั้งที่สังเวียนมวยอาชีพ ก่อนที่ในภายหลัง โจ ก็ได้พ้นโทษก่อนตัดสินใจจะใช้สองกำปั้นเข้าสู่วงการมวยเพื่อเจอกับริกิอิชิเช่นกัน

ริคิอิชิ ประเดิมสังเวียนไปก่อน โจ ซึ่งสร้างผลงานชนะอย่างต่อเนื่องจนมีชื่อติดอันดับโลกในรุ่นไลต์เวต โดยมี โยโกะ เป็นผู้สนับสนุนและผลักดันสู่ตำแหน่งแชมป์ ขณะที่ทางด้านโจก็ได้ ดันเป และ แมมมอธ นิชิ  มาช่วยฝึกเขาพร้อมกัน

โดยโจประเดิมสังเวียนชัยชนะรวดด้วยการใช้หมัดสวนน็อคทุกครั้ง จนทำให้ชื่อของ โจ เริ่มเป็นที่พูดถึง

ขณะที่ทางด้านของริกิอิชิ ก็ตั้งตารอคอยที่จะได้สู้กับโจ แต่ก็ถูกโยโกะคัดค้านมาตลอดเพราะชื่อเสียงของริกิอิชิไม่คุ้มที่จะเอาอันดับโลกไปเสี่ยงกับโจ แถมทั้งสองคนก็ชกในคนละรุ่น (โจชกในรุ่นแบนตั้มเวต)

ไฟต์ต่อมาของโจเรียกได้ว่าเป็นกระดูกชิ้นโตเพราะต้องเจอกับ วูลฟ์ คานากุชิ นักมวยจอมโหดโดยส่วนหนึ่งเป็นแผนของโยโกะเพราะว่าถ้าโจแพ้ จะได้ไม่ต้องเจอ ริกิอิชิ เรียกว่าสกัดาวรุ่งเลยทีเดียว(แสบมาก ฮ่า) ซึ่งการชกครั้งนั้น โจเกือบจะแพ้เต็มประตูเพราะมัวแต่ลดการ์ดและพยายามจะใช้หมัดสวน ไม้ตายคู่ใจ แต่ก็โดนแก้เกมทุกครั้ง แต่ในท้ายสุด โจ ก็เอาชนะด้วยหมัดสวนที่พัฒนาไปอีกขั้น ก่อนที่ศึกล้างตาของทั้งคู่ได้เจอกันอย่างแน่นอน

ริกิอิชิ ตัดสินใจลดน้ำหนักถึงสามรุ่นเพื่อขอเจอกับโจโดยเฉพาะ เรียกได้ว่าเดิมพันชื่อเสียงและศักดิ์ศรีครั้งใหญ่ แต่การลดน้ำหนักของเขาสร้างความทรมานร่างกายเป็นอย่างมาก ทั้งทานแต่มะเขือเทศไปจนถึงอยู่ที่ตู้อบซาวน่าแบบรีดน้ำหนักจนสุดชีวิต ทำให้ในวันชั่งน้ำหนักทุกคนตกใจกับสภาพร่างกายของเขาที่ผอมเหลือแต่กระดูก จนสามารถทำน้ำหนักในพิกัดได้หวุดหวิด แล้วก่อนการชกไม่กี่วัน โยโกะไปหาโจะถึงที่ค่ายเพื่อขอให้ยกเลิก รวมถึงขอให้ริกิอิชิอย่าฝืนชกในสภาพร่างกายที่ไม้พร้อม แต่ทั้งสองก็ไม่เปลี่ยนใจและขอสู้ตามโปรแกรมด้วยเหตุผลคือ พันธะสัญญาของลูกผู้ชาย!

เมื่อถึงวันชกทั้งคู่ยังคงแลกหมัดอย่างดุเดือด โดยเฉพาะริกิอิชิที่แม้จะลดน้ำหนักอย่างอ่อนล้าแต่พลังหมัดก็ยังรุนแรงและเฉียบคม ขณะที่โจก็ไล่ชกที่ศรีษะอยู่บ่อยๆ จนมาถึงยกอวสานในยกที่ 8 ริกิอิชิ ปิดฉากน็อคโจคาเวทีเป็นฝ่ายเอาชนะไปในที่สุด!

หลังการชกโจก็เข้ามาจับมือแสดงความยินดี แต่ทว่าริกิอิชิกลับหมดสติล้มลงสร้างความตกใจแก่ผู้ชมในสนามก่อนจะถูกหามส่งโรงพยาบาลและเสียชีวิตจากการถูกชกรวมถึงลดน้ำหนัก ทำให้เหตุการณ์ครั้งนี้โจเสียใจกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และกลายเป็นฝันร้ายจนทำให้เขาพ่ายแพ้อีกครั้งในการเจอกับ ไทเกอร์ โอซากิ ในยกที่6 หลังดันเปโยนผ้ายอมแพ้ ทำให้โจตัดสินใจเลิกมวยและหายไประยะหนึ่งเพื่อเลียแผลใจก่อนจะกลับมาสู่วงการมวยอีกครั้ง

หลังจากนั้นโจก็ได้ต่อยอุ่นเครื่องเก็บชัยชนะ ในช่วงเวลาเดียวกัน โยโกะ ได้เซ็นสัญญานักชกดาวรุ่งจากเวเนซูเอล่านามว่า คาร์ลอส ริเวร่า รองแชมป์โลกอันดับ 6 ที่โยโกะโปรโมตว่าจะเป็นริกิอิชิคนใหม่ของวงการ โดยสร้างผลงานชนะมวยญี่ปุ่นถึงสามคน (หนึ่งในนั้นคือชนะ ไทเกอร์ โอซากิ คู่ปรับของโจ)

คาร์ลอสได้มีโอกาสพิสูจน์กำปั้นกับโจ ซึ่งในฉบับหนังสือการ์ตูนผลการชกทั้งคู่คือไม่มีการตัดสิน ขณะที่ฉบับอนิเมะการชกจบลงที่เสมอกัน ก่อนที่คาร์ลอสจะกลับบ้านเกิดเพื่อเตรียมตีวทำศึกกับยอดมวยโลกเจ้าของเข็มขัดแชมป์ชาวเม็กซิกันที่ชื่อ โฮเซ่ เมนโดซ่า

เมื่อการชกชิงตำแหน่งแชมป์โลกของคาร์ลอสกับเมนโดซ่ามาถึง ปรากฎว่าฝั่งแชมป์โลกใช้ความเหนือชั้นบดขยี้ก่อนจะยิงหมัดใส่ผู้ท้าชิงน็อคเพียงแค่ยกแรก ทำให้แชมป์ยังอยู่ที่เอวของเมนโดซ่า ส่วนคาร์ลอสก็มีสภาพเป็นคนอาการเมาหมัดจนไม่เหลือภาพของนักชกดาวรุ่งอีกเลย

ทางด้านโจ ที่ตอนนี้ทางโยโกะได้ออกเงินส่วนหนึ่งสร้างค่ายมวยแห่งใหม่ใกล้กับค่ายเก่าใต้สะพาน นอกจากนี้ชื่อเสียงของโจตั้งแต่ชกกับคาร์ลอสทำให้มีเด็กหนุ่มเข้ามาสมัครชกมวยที่ค่ายมากมาย ตอนนี้โจตั้งเป้าหมายใหม่นั่นคือการเจอกับ เมนโดซ่า และคว้าเข็มขัดแชมป์โลกมาครอง แต่ก่อนที่จะถึงตรงนั้นโจต้องเจอกับยอดฝีมือเพื่อไต่อันดับโลก

โดยไฟต์แรกเจอกับ คิม ยอง บิล แชมป์เอเชียแปซิฟิกชาวเกาหลีใต้ จากนั้นก็เจอศึกหนักกับนักชกจากมาเลเซียที่ชื่อ ฮาริเมา ก่อนจะข้ามแบบก้าวกระโดดด้วยการเจอกับ ลีออง สมายลี่ รองแชมป์โลกอันดับหนึ่ง ที่การชกครั้งนี้ทำให้โจเริ่มจะมีอาการเมาหมัดเหมือนริกิอิชิ แต่ก็ชนะลีอองจนคว้าตั๋วชิงแชมป์โลกกับเมนโดซ่าในที่สุด

เมื่อศึกชิงแชมป์โลกมาถึง ศึกครั้งนี้ถือเป็นศึกใหญ่เพราะมีผู้ชมแน่นเต็มสนามต่างมาให้กำลังใจโจในฐานะความหวังใหม่ของวงการกำปั้นและแชมป์โลกที่ยอมหาญกล้ามาป้องกันตำแหน่งแชมป์ในถิ่นของผู้ท้าชิง โดยตลอด 15 ยก (กฎมวยสมัยก่อน) ทั้งคู่ต่างไม่มีการอ่อนข้อ โดยเฉพาะโจที่เริ่มจะมีอาการเมาหมัดก็กัดฟันสู้เพื่อจะสยบแชมป์โลกจนครบยก แมตช์ครั้งนี้จะถูกจารึกว่าเป็นแมตช์ดุเดือดที่สุดเท่าที่วงการมวยเคยมีมา

เมนโดซ่า เอาชนะไปได้แบบสะบักสะบอมแถมผมของเขากลายเป็นผมสีขาวสื่อถึงแสดงความกลัวอย่างเห็นได้ชัดว่า โจ คือคู่ต้อสู่คนแรกที่ทำให้เขาสะท้านถึงขั้วเลยทีเดียว ส่วนทางด้านโจก็นั่งอยู่ที่มุมอย่างสงบโดยที่ไม่มีใครรู้เลยว่า โจได้จากโลกนี้ไปแล้ว….ปิดฉากยอดนักสู้นามว่าโจในวันนั้น…

ความทรงจำที่ยิงใหญ่ส่งต่อปัจจุบัน

สิ่งหนึ่งที่ทำให้การ์ตูนเรื่องนี้กลายเป็นหนึ่งในการ์ตูนระดับตำนานของญี่ปุ่นจนปัจจุบัน เพราะการ์ตูนได้เล่าถึงเรื่องราวสู้ชีวิตของตัวเอกในช่วงเวลาที่ญี่ปุ่นกำลังฟื้นตัวจากสงคราม โจ เปรียบเสมือนตัวแทนคนชายขอบที่พยายามลุกขึ้นเปลี่ยนแปลงเพื่อไปสู่จุดหมาย เฉกเช่นภาพยนตร์ชกมวยชื่อดังอย่าง Rocky นอกจากนี้ด้วยเนื้อหาเข้มข้นและเข้าถึงคนทุกชนชั้น เพราะเนื้อหาของการ์ตูนเต็มไปด้วยอารมณ์ร่วมต่างๆมากมาย จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้การ์ตูนเรื่องนี้ถูกยกให้เป็นการ์ตูนในตำนานอันดับต้นๆเลยทีเดียว

งานศพริกิอิชิในชีวิตจริง

เป็นเรื่องที่ฟังแล้วอาจจะดูแปลกๆจนถึงกับบอกว่า “แบบนี้ก็ได้หรือ?” ครั้งหนึ่งตอนที่การ์ตูนโจ สิงห์สังเวียนโด่งดังมากโดยเฉพาะตอนที่ โทรุ ริกิอิชิ คู่ปรับของโจ ได้เสียชีวิตซึ่งทำให้ผู้อ่านจำนวนมากอินไปกับเรื่องราวจนถึงขั้นมีแฟนๆการ์ตูนโทรศัพท์หรือมาหา อ.ชิบะ ถึงบ้านทั้งต่อว่าและถามว่า “คุณฆ่าริกิอิชิทำไม!?”

อ.ชิบะ มองว่าเป็นกระแสตอบรับที่ตัวเขาทึ่งไม่น้อย เพราะว่า เวลาวาดการ์ตูนนั้น เขามีแรงกดดันเสมอ ว่าแฟนๆจะเข้าใจสิ่งที่เขาต้องการจะสื่อหรือไม่และเขาจะต้องทำอย่างไรให้แฟนๆเข้าใจจุดประสงค์นั้นได้ ตอนที่ริกิอิชิตาย เขาได้เห็นว่า แฟนๆหนังสือนั้น จิตใจบริสุทธิ์ขนาดไหน พวกเขาร้องไห้ให้กับตัวละครที่พวกเขารัก เด็กๆพวกนั้นยังหนุ่มยังสาวและพวกเขาก็เต็มเปี่ยมไปด้วยความรักจริงๆ

จากเหตุการณ์ครั้งนี้ทำให้สำนักพิมพ์ โคดันชะ ได้ใช้พื้นที่ของสำนักงาน จัดเป็นงานศพจริงๆให้แฟนการ์ตูนได้มาไว้อาลัยซึ่งเป็นปรากฎการณ์ที่ฮือฮาอย่างมาก

เท็ตสึยะ ชิบะ ผู้วาด “โจ สิงห์สังเวียน”
เสียชีวิตในวัย 87 ปี ปิดตำนานการ์ตูนคลาสสิค ลูกผู้ชายยอดนักสู้ที่ว่าด้วยเรื่องหมัดมวย

วงการการ์ตูนญี่ปุ่นสูญเสียบุคคลสำคัญอีกครั้ง เมื่อมีรายงานว่า เท็ตสึยะ ชิบะ (Tetsuya Chiba) นักเขียนและนักวาดมังงะระดับตำนาน ผู้ฝากผลงานอมตะอย่าง Ashita no Joe หรือ “โจ สิงห์สังเวียน” เสียชีวิตเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2026 ด้วยวัย 87 ปี โดยข่าวการจากไปได้รับการรายงานในวันที่ 27 ตุลาคม 2026 ที่ผ่านมา

ตลอดเส้นทางอาชีพกว่า 70 ปี เท็ตสึยะ ชิบะ ได้ฝากผลงานที่มีคุณค่าต่อวงการมังงะไว้มากมาย และได้รับการยกย่องจากผลงานสร้างสรรค์ที่ถ่ายทอดชีวิตและจิตใจของมนุษย์ได้อย่างลึกซึ้ง ชื่อของเขาจะยังคงอยู่ในความทรงจำของแฟนการ์ตูน ผ่านตัวละครและเรื่องราวที่ส่งต่อแรงบันดาลใจจากรุ่นสู่รุ่น

รายงานข่าวจากญี่ปุ่นระบุว่า อาจารย์เท็ตสึยะ เสียชีวิตที่โรงพยาบาลในกรุงโตเกียวเมื่อวันที่ 22 ตุลาคมที่ผ่านมา ด้วยภาวะไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดผิดปกติชนิด Myelodysplastic Syndrome (MDS) ขณะมีอายุ 87 ปี โดยพิธีศพจัดขึ้นเป็นการส่วนตัวตามความประสงค์ของผู้เสียชีวิตและครอบครัว

ทีมงาน Metalbridges ขอแสดงความอาลัยอย่างสุดซึ้งต่อการจากไปของ อาจารย์เท็ตสึยะ ชิบะ ผู้สร้างสรรค์ผลงานที่มอบทั้งความประทับใจ ความหวัง และแรงบันดาลใจให้แก่ผู้อ่านนับไม่ถ้วน ขอแสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งต่อครอบครัว ญาติมิตร ผู้ร่วมงาน และแฟนผลงานทุกท่าน ขอให้ดวงวิญญาณของอาจารย์ไปสู่สุคติ และขอให้ผลงานอันทรงคุณค่าของท่านคงอยู่ในความทรงจำของผู้คนตลอดไป

ข้อมูลอ้างอิง

-         https://en.wikipedia.org/wiki/Ashita_no_Joe#Live-action_films

-         https://joe.fandom.com/

-         https://yesterdaysjoe.com/best-manga-1968/

-         https://www.mainstand.co.th/

-         https://pantip.com/topic/31140023